بلوک های کنترل کیفیت مواد
یکی از ابزارهای کلیدی در این مسیر، بلوک های کنترل کیفیت مواد نمونههایی استاندارد و گواهیشده هستند که برای بررسی، کالیبراسیون و اعتبارسنجی دستگاهها و روشهای آزمون مورد استفاده قرار میگیرند. در فرآیندهای تولید صنعتی و مهندسی، اطمینان از کیفیت مواد اولیه و محصولات نهایی، یکی از مهمترین عوامل موفقیت در تولید محصولات قابل اعتماد و ایمن است. این بلوکها بهعنوان مرجعهایی برای ارزیابی ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و مکانیکی مواد مورد استفاده قرار میگیرند و نقش مهمی در صحتسنجی نتایج آزمونها و کالیبراسیون تجهیزات آزمایشگاهی دارند.
تعریف بلوکهای کنترل کیفیت
بلوکهای کنترل کیفیت (Quality Control Blocks یا QC Blocks)، قطعاتی با ویژگیهای شناختهشده و تایید شدهاند که بهمنظور مقایسه، کالیبراسیون، آزمون و اطمینان از دقت عملکرد تجهیزات آزمایشگاهی یا روشهای آزمون به کار میروند. این بلوکها ممکن است از جنس فلزات، آلیاژها، سرامیکها یا سایر مواد باشند، بسته به نوع آزمون مورد نظر.
انواع بلوک های کنترل کیفیت مواد
-
بلوکهای مرجع سختیسنجی
-
برای آزمونهای سختیسنجی بر اساس روشهای راکول (HR), ویکرز (HV) و برینل (HB) استفاده میشوند.
-
دارای استانداردهای مشخصی در مقدار سختی هستند که توسط مراجع بینالمللی مانند ASTM و ISO تعیین میشوند.
-
-
بلوکهای کالیبراسیون دستگاههای تست غیرمخرب (NDT)
-
برای روشهایی چون التراسونیک، پرتونگاری (RT)، جریان گردابی (ET) و آزمون مغناطیسی (MT) کاربرد دارند.
-
شامل شبیهسازی عیوبی مانند ترک، ناپیوستگی، حفره و جدایش در مواد هستند.
-
-
بلوکهای کنترل شیمیایی (Chemistry Standards)
-
شامل نمونههایی با ترکیب شیمیایی مشخص برای کالیبراسیون دستگاههایی مانند طیفسنج جذب اتمی (AAS) یا XRF هستند.
-
-
بلوکهای مکانیکی
-
برای آزمونهایی مثل مقاومت کششی، خمش، ضربه و … مورد استفاده قرار میگیرند.
-
ویژگیهای مهم بلوکهای کنترل کیفیت
- پایداری بلندمدت: باید در برابر خوردگی، اکسیداسیون یا تغییرات دمایی مقاومت کافی داشته باشند.
- دقت بالا: ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی آنها باید بهصورت دقیق اندازهگیری و گواهیشده باشند.
- ردیابیپذیری (Traceability): دارای گواهینامهای که ارتباط آنها با مراجع ملی یا بینالمللی کالیبراسیون (مانند NIST) را تأیید کند.
- تنوع اندازه و جنس: بسته به نیاز آزمایشگاهها، در اندازهها و مواد مختلف ارائه میشوند.
استانداردهای مرتبط با بلوکهای کنترل کیفیت
بلوکهای کنترل کیفیت باید با استانداردهای بینالمللی سازگار باشند. برخی از استانداردهای رایج عبارتند از:
- ASTM E10، E18، E384 برای تستهای سختیسنجی
- ISO 6506، ISO 6508، ISO 6507
- ASTM E428 برای بلوکهای تست التراسونیک
- ISO 2400 برای بلوکهای مرجع UT
- ASTM E709 برای تست MT
- ISO Guide 34 و ISO 17034 برای تولید مواد مرجع
کاربردهای بلوکهای کنترل کیفیت
- کالیبراسیون دستگاهها: برای اطمینان از صحت عملکرد دستگاههای آزمون.
- اعتبارسنجی روشهای آزمون: بررسی تطابق روش آزمون با استانداردهای مشخص.
- آموزش و آزمون پرسنل: برای آموزش بازرسان و آزمون مهارت آنها در روشهای مختلف.
- کنترل کیفیت در حین تولید: بررسی کیفیت مواد خام یا محصولات نیمهتمام.
